Nhật Bản không tổ chức thi tốt nghiệp trung học cơ sở mà chỉ căn cứ vào kết quả học tập để xét ra trường sinh viên. Để bước vào ngưỡng cửa đại học, trước hết học sinh phải tham dự một kỳ thi quốc gia gọi là “ Senta Shiken ” (kỳ thi trung tâm) được tổ chức vào khoảng giữa tháng giêng dành cho những sinh viên có nguyện vọng thi vào các trường ĐH công lập (của nhà nước (kokuritsu/ quốc lập) và của tỉnh, TP lập (shiritsu/ thị lập)).
mới đây một ít trường đại học tư thục (shiritsu/ tư lập) cũng dùng thành tích của kỳ thi này để làm căn cứ xét tuyển nhưng không bắt buộc. Số môn thi của kỳ thi chung này ko giống nhau tùy theo trường, theo khối thi. thí dụ nếu thi vào trường đại học công lập thì bắt buộc phải thi 3 môn: Toán, Ngữ văn, Anh văn và chọn 2 môn thuộc khối xã hội (Lịch sử Nhật Bản, Lịch sử thế giới, Chính trị-kinh tế…) hoặc hai môn thuộc khối tự nhiên (Vật lý, Hóa học, Đại chất…). Riêng môn toán cũng phân ra thành Toán 1, Toán 2 tùy theo thi vào khối xã hội hay khối tự nhiên.
Điểm đáng chú ý là khác với thi ĐH ở Việt Nam là Senta shiken chẳng phải là kỳ thi độc nhất để xét tuyển vào ĐH. Thí sinh còn phải thi thêm kỳ thi riêng của các trường nữa rùi người ta căn cứ vào thành tích của hai kỳ thi này để xét tuyển.
Thi vào các trường ĐH tư thục thì hơi khác một tẹo. Họ cũng có một kỳ thi chung nhưng không khó lắm, chủ yếu là thi kiến thức căn bản đã được học trong trường phổ quát. Có một số trường quy trình phải đạt tối thiểu bao nhiêu điểm ở kỳ thi này thì mới có nhân cách dự thi kỳ thi riêng của trường đó.
Kỳ thi riêng của các trường ĐH thường được tổ chức vào đầu tháng mười một (đối với các trường ĐH tư thục) và cuối tháng 3 (đối với các trường ĐH công). Thi môn gì đều do các trường quy trình tùy theo khoa. Các trường tư thục lớn tổ chức kỳ thi tuyển sinh riêng theo đề của Trường. Các trường đại học công thường tổ chức hai đợt thi: đợt một vào tháng hai và đợt hai vào tháng 10 hàng năm.
Ngoài hình thức thi trên (gọi là thi thông thường) còn có hình thức thi đặt biệt gọi là “suisen” (tiến cử). Theo đó trường THPT giới thiệu thẳng vào đại học những học sinh đạt tiêu chí do trường đại học quy trình, với một số lượng hạn chế. ví dụ trường ĐH A chỉ lấy của trường THPT A hai hoặc ba người chẳng hạn. Những trường ĐH lớn ít dùng hình thức này hơn các trường đại học nhỏ. Thi “suisen” chính yếu thông qua phỏng vấn trực tiếp.
mới đây có một hình thức thi nữa gọi là “AO shiken” (A.O (Admissions Office): thi ở văn phòng tuyển sinh), tức thị tự mình tiến cử. Thí sinh thường nộp kết quả học tập, viết một bài luận và dự phỏng vấn. Hình thức này thường được các trường ĐH nhỏ triển khai song song với các hình thức khác.
